1. Κύκλος – Εργαστήριο Αστικής Βιωσιμότητας και Κυκλικότητας

Συνοπτικά:

Στον ‘Κύκλο’, που βρίσκεται στην Άνω Πόλη Θεσσαλονίκης, στεγάζεται το Εργαστήριο Αστικής Βιωσιμότητας και Κυκλικότητας της InCommOn.

Στόχος του Κύκλου είναι η δημιουργία ενός χώρου για τη διοργάνωση και τη συμμετοχή του κοινού σε ένα μεγάλο εύρος κοινωνικών, περιβαλλοντικών, πολιτιστικών, εκπαιδευτικών και συλλογικών δραστηριοτήτων, η αύξηση και το μοίρασμα του κοινωνικού κεφαλαίου, και η προώθηση με αυτόν τον τρόπο της αστικής βιωσιμότητας και κυκλικότητας.

Σε ό,τι αφορά τη φυσική του παρουσία, ο Κύκλος είναι ένας μεγάλος χώρος που φιλοξενεί ένα ευρύ φάσμα δράσεων που οργανώνονται από όλη την κοινότητα, για όλη την κοινότητα. Ο Κύκλος, με απώτερο στόχο την αντιμετώπιση των ζητημάτων της γειτονιάς, παρέχει μέσα για τη συμμετοχή όλης της γειτονιάς σε δράσεις και για την από κοινού ενεργοποίηση και χρησιμοποίηση των ικανοτήτων και δεξιοτήτων των κατοίκων – ικανοτήτων που πολλές φορές παραμένουν ανενεργές. Ο Κύκλος είναι ένα μέσο δια του οποίου, αρχικά μια γειτονιά, και σε δεύτερο στάδιο μια πόλη, μπορεί να εργαστεί συλλογικά προς την κατεύθυνση της κοινωνικής, περιβαλλοντικής και οικονομικής βιωσιμότητας, με δυναμική διάδραση σε επίπεδο κοινότητας και με την πλήρη ενσωμάτωση όλων των μελών της σε μια συνεκτική, ποικιλόμορφη και ισότιμη κοινωνία.

Είναι μια συμμετοχική πρωτοβουλία που λειτουργεί με ολιστικό τρόπο και ενδυναμώνει αστικές κοινότητες ώστε αυτές να μπορέσουν να αναζητήσουν από μόνες τους τις λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, ενσωματώνοντας οικολογικές αρχές, αποσκοπώντας στην κοινωνική δικαιοσύνη και χρησιμοποιώντας τον συμμετοχικό σχεδιασμό – αυτοί είναι και οι κεντρικοί πυλώνες της φιλοσοφίας και της πρακτικής της.

Το Εργαστήριο Αστικής Βιωσιμότητας και Κυκλικότητας είναι μια καινοτόμος και συμμετοχική πρωτοβουλία υποστήριξης των γειτονιών και των πόλεων προς την μετάβασή τους προς ένα βιώσιμο μέλλον βασισμένο στην κυκλικότητα και την ενεργό πολιτειότητα. Επιδιώκει την παραγωγή και διάχυση γνώσης μέσω της εκπαίδευσης, την ενδυνάμωση των κατοίκων και την προσφορά ευκαιριών για δράση μέσω πρωτοβουλιών και με στόχο την ενίσχυση της ενεργού πολιτειότητας.

Το Πλαίσιο του Project:

H επίτευξη της βιωσιμότητας είναι μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της γενιάς μας αλλά και των επόμενων γενιών. Πιστεύουμε ότι η κυκλικότητα αποτελεί το κλειδί για ένα βιώσιμο μέλλον επειδή μειώνει στο ελάχιστο τη χρήση της ενέργειας και των φυσικών πόρων καθώς και την παραγωγή απορριμμάτων και εκπομπών αερίου του θερμοκηπίου. Παρόλα αυτά, η αλλαγή από ένα γραμμικό μοντέλο κατανάλωσης σε ένα μοντέλο που είναι ‘κυκλικό’ (επανάχρηση και μείωση των απορριμμάτων αντί για μείωσης της χρήσης) απαιτεί κοινωνική αλλαγή και επανεξέταση του τρόπου λειτουργίας του οικονομικού συστήματος. Η βιώσιμη ανάπτυξη δεν είναι μόνο φιλική ως προς το περιβάλλον αλλά προϋποθέτει και τη δίκαιη ανάπτυξη. Ως εκ τούτου, για να είναι βιώσιμη μια πόλη χρειάζεται να είναι κυκλική τόσο σε όρους ενέργειας και πόρων όσο και σε κοινωνικούς όρους – μια κοινωνία δηλαδή που λειτουργεί ως κύκλος, χωρίς να αφήνει κανέναν εκτός.

Πιστεύουμε ότι το κλειδί για την επίτευξη της κυκλικότητας – μιας κυκλικής οικονομίας και μιας κυκλικής κοινωνίας – είναι οι ενεργοί πολίτες και κοινότητες.

Αν και η Θεσσαλονίκη όπως και άλλα αστικά κέντρα αντιμετωπίζουν πολλαπλές προκλήσεις (δημογραφικές, πολιτισμικές, περιβαλλοντικές, οικονομικές, κλπ) πιστεύουμε ότι μέσω μια καινούργιας προσέγγισης της έννοιας της ‘κοινότητας’ μπορεί να υπάρξει μια αλλαγή που δεν θα επιτρέψει μόνο την απλή αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων αλλά θα δημιουργήσει τις συνθήκες για ένα βιώσιμο μέλλον. Ένα ενεργό και ενδυναμωμένο άτομο έχει τη δυνατότητα να αλλάξει πολλά πράγματα αλλά μια ενεργή κοινότητα – αποτελούμενη από ένα πλήθος ατόμων που λαμβάνουν υπόψη το κοινωνικό σύνολο και που συνεργάζονται μεταξύ τους και είναι ενεργοί – μπορούν να επιφέρουν ουσιαστικές και βιώσιμες αλλαγές σε όλους τους τομείς που αφορούν τους ανθρώπους και το αστικό περιβάλλον. Η σημερινή έλλειψη συλλογικής ενεργού πολιτειότητας – αποτέλεσμα της έλλειψης ενδυνάμωσης και επένδυσης σε ανθρώπινο κεφάλαιο – είναι το κεντρικό ζήτημα που θα αντιμετωπίσει το Εργαστήριο Αστικής Βιωσιμότητας και Κυκλικότητας. Το άφθονο ταλέντο, οι γνώσεις, οι πόροι και οι δεξιότητες που έχουν οι άνθρωποι της Θεσσαλονίκης, μπορούν να αξιοποιηθούν με το Εργαστήριο να λειτουργεί ως όχημα αυτής της διαδικασίας προκειμένου όλοι μαζί να αλλάξουμε τα πράγματα. Για να δημιουργηθεί και να διατηρηθεί μια ενεργής κοινότητα, πρέπει πρώτα οι μεμονωμένοι πολίτες να έχουν την αυτοπεποίθηση ότι μπορούν να δράσουν για να χτίσουν αυτή την αυτοπεποίθηση και είναι επίσης απαραίτητο να έχουν γνώσεις και ευκαιρίες για να δράσουν.

Τι κάνουμε:

Δουλεύουμε με τρόπο μη ιεραρχικό και σε καμία περίπτωση δεν υποδεικνύουμε στους ανθρώπους το τι ‘πρέπει’ να κάνουν για να αλλάξουν τις συνήθειές τους ώστε να επιτευχθεί η βιωσιμότητα. Αντί αυτού, δουλεύουμε μαζί με την κοινότητα, επιτρέποντας σε κάθε άτομο να αναπτύξει τα ταλέντα, τις δεξιότητες και τις ικανότητές του και να τις μοιραστεί με την κοινότητα μέσω δημιουργικών, εκπαιδευτικών δράσεων οι οποίες μπορεί να επιφέρουν βαθιά αλλαγή που να προέρχεται από τα κάτω: αλλαγή που επέρχεται από όλα τα μέλη της κοινότητας σε ισότιμη βάση και όπου τα οφέλη που δημιουργούνται για τους ανθρώπους και το περιβάλλον απολαμβάνονται από όλους με ίσους όρους.

Ως εκ τούτου, ο Κύκλος όχι μόνο δημιουργεί και υλοποιεί ένα μεγάλο εύρος ψυχαγωγικών, δημιουργικών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων για παιδιά και ενήλικες οι οποίες εστιάζουν σε ζητήματα βιωσιμότητας, επαναχρησιμοποίησης υλικών, ενασχόλησης με τον φυσικό κόσμο, δημιουργία κοινότητας κλπ αλλά και ενδυναμώνουν ανθρώπους ενθαρρύνοντάς τους να δημιουργήσουν τα δικά τους projects. Με αυτόν τον τρόπο, οι άνθρωποι αναπτύσσουν δεξιότητες που χρησιμοποιούνται για το καλό της κοινότητας, ενισχύονται οι κοινωνικοί δεσμοί, αυξάνεται η ανθεκτικότητα της κοινότητας και τα άτομα γίνονται πολλαπλασιαστές στους κοινωνικούς τους κύκλους και πιθανότατα και σε άλλες κοινότητες.

Ο Κύκλος, επίσης, διεξάγει κοινωνικές έρευνες καθώς και χαρτογραφήσεις ενδιαφερόμενων φορέων, ομάδων και ατόμων ώστε να κατανοήσει τις ανάγκες, δυνατότητες και ικανότητες των ανθρώπων και της γειτονιάς, με στόχο να ενθαρρύνει τους κατοίκους της περιοχής να συμμετάσχουν σε διαδικασίες συνεκπαίδευσης, ανταλλαγής δεξιοτήτων, δράσεων σε επίπεδο κοινότητας ή ακόμη και να οργανώσουν τα δικά τους projects, με τον Κύκλο να λειτουργεί ως μέσο στήριξης.

Οι δράσεις του Κύκλου βασίζονται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες

  1. Ανάπτυξη γνώσεων και δεξιοτήτων μέσω της εκπαίδευσης

Μέσω μεθόδων συν-εκπαίδευσης όπου οι μαθητευόμενοι έχουν την πρωτοβουλία, όλοι μπορούν να μάθουν και να διδάξουν δεξιότητες, πράγμα που δεν ενισχύει μόνο τις δυνατότητες ενός ατόμου αλλά και ενδυναμώνει τους κοινωνικούς δεσμούς.

  1. Αυτενέργεια μέσω ενδυνάμωσης

Σε όλα τα μέλη της κοινότητας θα δοθεί η ευκαιρία να εκφραστούν, να παράγουν νέες ιδέες και να πάρουν πρωτοβουλίες. Αυτή η αίσθηση ότι υπάρχουν δυνατότητες για δράση θα κινητοποιήσει τους ανθρώπους προκειμένου να δράσουν συλλογικά και να διαμορφώσουν την ποιότητα ζωής της κοινότητάς τους. Αυτή η αίσθηση ότι υπάρχουν δυνατότητες για δράση θα κινητοποιήσει τους ανθρώπους προκειμένου να δράσουν συλλογικά και να διαμορφώσουν την ποιότητα ζωής της κοινότητάς τους.

  1. Ευκαιρίες και εμπειρίες μέσω πρωτοβουλιών

Η ποικιλία των περιβαλλοντικών, πολιτιστικών, εκπαιδευτικών, και κοινωνικών προγραμμάτων που οργανώνονται, ανεξάρτητα από τον στόχο τους, θα περιλαμβάνουν οικολογικές αρχές και κοινωνικές πρακτικές με σεβασμό στην ισότητα. Όλες οι πρωτοβουλίες θα ενέχουν ένα στοιχείο βιωματικής εκπαίδευσης και ενεργούς συμμετοχής.

  1. Οικοδόμηση κοινότητας με στόχο τις ενεργές κοινότητες και τη συμπερίληψη

Η κοινωνική συνοχή, η συμπερίληψη και η ενεργοποίηση της κοινότητας βρίσκονται στην καρδιά του Κύκλου. Για τον λόγο αυτό, λαμβάνουν χώρα δράσεις που έχουν ως στόχο τη δημιουργία κοινότητας όπως και προγράμματα και δραστηριότητες που προάγουν την ενεργό συμμετοχή των πολιτών μέσω δημιουργικών δραστηριοτήτων.

Ο τρόπος λειτουργίας μας:

Μέσα στο πλαίσιο των κεντρικών αξιών του Κύκλου που είναι η συμπερίληψη, η κυκλικότητα και ο σεβασμός της ισότητα όλων των μελών της κοινωνίας, δίνεται προτεραιότητα στον δημοκρατικό διάλογο, την αλληλεγγύη και στον συν-σχεδιασμό δράσεων από την ομάδα του Κύκλου και την κοινότητα. Οι δράσεις αναδύονται μέσω μιας δυναμικής διαδικασίας και προσαρμόζονται σε συνεχώς εξελισσόμενες καταστάσεις. Δουλεύουμε με τους εξής τρόπους:

a) Συμμετοχικός σχεδιασμός, συμμετοχική λήψη αποφάσεων και υλοποίηση: Η ομάδα μας αποτελείται από ειδικούς που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα γνωστικών πεδίων, παρ’ όλα αυτά, δεν υποθέτουμε και δεν θεωρούμε ότι γνωρίζουμε περισσότερα από την κοινότητα σε ό,τι αφορά την επίλυση των ζητημάτων που υπάρχουν και την αξιοποίηση των ικανοτήτων της. Εργαζόμαστε μαζί με την κοινότητα, ενθαρρύνοντάς την να εκφράσει τις ανάγκες και τις ικανότητές της καθώς και τις σκέψεις της σχετικά με το πώς θα μπορούσαν να επιλυθούν τα ζητήματα που αντιμετωπίζει. Ακόμη, υποστηρίζουμε ομάδες στη συλλογική διαδικασία λήψεως αποφάσεων και υλοποίησης λύσεων.

b) Ανάπτυξη με βάση τους πόρους που διαθέτει η κάθε κοινότητα: ναγνωρίζοντας ότι κάθε κοινότητα είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο από το απλό άθροισμα των μερών της και ότι το κοινωνικό και ανθρώπινο κεφάλαιο δεν είναι μόνο ζήτημα οικονομικών πόρων, στόχος μας είναι η μεγιστοποίηση του κοινωνικού οφέλους μέσω μιας μακροχρόνιας διαδικασίας και η ισότιμη ανάπτυξη. Η συγκεκριμένη μέθοδος βασίζεται στην οικοδόμηση κοινότητας και στην περαιτέρω ανάπτυξη των δεξιοτήτων και ικανοτήτων των μελών της κάθε κοινότητας σε αντιδιαστολή με προσεγγίσεις που εστιάζουν στην επίλυση προβλημάτων.

c) Συλλογική εκπαίδευση: οι γνώσεις και οι δεξιότητες δεν κερδίζονται μόνο μέσα σε αίθουσες διδασκαλίας. Όλα τα μέλη μιας κοινότητας, ανεξάρτητα από την ηλικία και την κουλτούρα τους, τα προσόντα και την /τυπική εκπαίδευση που έχουν λάβει ή τις δουλειές που έχουν κάνει, έχουν ιδέες, δεξιότητες, εμπειρίες και γνώσεις από τις οποίες μπορούν να επωφεληθεί η υπόλοιπη κοινότητα. Όλες οι γενιές, ανεξάρτητα από το υπόβαθρό τους, μπορούν να νιώσουν περισσότερη αυτοπεποίθηση και ικανοποίηση, τόσο μαθαίνοντας καινούργια πράγματα οι ίδιοι όσο και διδάσκοντας στους άλλους, ανταλλάσσοντας πρακτικές δεξιότητες μεταξύ τους ή βοηθώντας τα καινούργια μέλη να εγκλιματιστούν καλύτερα στην κοινότητα.

d) Διαδικασίες από τα κάτω: Η ομάδα του Κύκλου είναι προσηλωμένη στην υποστήριξη της προσπάθειας ατόμων και ομάδων που αναζητούν τη δική τους ξεχωριστή φωνή και επιχειρούν να δώσουν έκφραση στα ενδιαφέροντά τους καθώς και στην ανάληψη πρωτοβουλιών και τη διαχείριση έργων τα οποία ικανοποιούν τις ανάγκες και αντανακλούν τα ενδιαφέροντά της κάθε μιας από αυτές τις κοινότητες. Αν και στην αρχή μερικά από τα πιο τεχνικά έργα είναι υπό την διαχείριση εμπειρογνωμόνων, σταδιακά, τα μέλη της κοινότητας εκπαιδεύονται ώστε να αναλάβουν, να αναπτύξουν και να διαχειριστούν δικά τους project και δραστηριότητες.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ:

Οι δραστηριότητες του Κύκλου είναι οργανωμένες σε δύο ευρείς τομείς την κοινωνική έρευνα, την οικοδόμηση κοινότητας, το placemaking και τη χαρτογράφηση ενδιαφερόμενων ατόμων, ομάδων και φορέων, καθώς επίσης και τη διοργάνωση πολλών και ποικίλων δημόσιων δράσεων – οι δύο αυτοί τομείς συσχετίζονται και πρακτικά αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Η οικοδόμηση κοινότητας, η χαρτογράφηση ενδιαφερόμενων ατόμων, ομάδων και φορέων και η διαδικασία κοινωνικής διαβούλευσης είχαν ήδη ξεκινήσει πριν από τις εργασίες ανακαίνισης του Κύκλου. Η ανακαίνιση αυτή ήταν η ίδια μια συμμετοχική διαδικασία με τους κατοίκους της περιοχής να αποτελούν το σημείο έναρξης για την οικοδόμηση κοινότητας με συνεργατικό τρόπο. Οι δραστηριότητες αυτές είναι συνεχείς και περιλαμβάνουν συνεντεύξεις με κατοίκους καθώς και την ανάπτυξη δικτύων ενδιαφερόμενων ατόμων, ομάδων και φορέων. Οι γνώμες, ιδέες, δεξιότητες, σκέψεις και τα συναισθήματα τα οποία συλλέγονται μέσα από αυτήν τη διαδικασία συμβάλλουν στην πιο στοχευμένη οργάνωση δημόσιων δραστηριοτήτων.

Σε όλες τις δημόσιες δράσεις του Κύκλου επιδιώκεται η συνεργατική επιμόρφωση, η αλλαγή νοοτροπίας σε ό,τι αφορά περιβαλλοντικά ζητήματα και η κοινοτική αλληλεγγύη. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οργανώνονται 4 τύποι δράσεων με δραστηριότητες που μπορεί να είναι αυτοτελείς ή να αποτελούν κομμάτι μιας σειράς συναντήσεων ή να επαναλαμβάνονται με διαφορετικές ομάδες συμμετεχόντων.

– Εργαστήρια ανάπτυξης δεξιοτήτων

– Εκδηλώσεις ανταλλαγής γνώσεων και ιδεών καθώς και δημιουργικής διάδρασης

– Δραστηριότητες με σκοπό την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση σχετικά με ζητήματα κυκλικότητας και βιωσιμότητας

– Δράσεις Γειτονιάς

Ένα από τα πιο μακροπρόθεσμα έργα του Κύκλου είναι το ‘ Venture’ Κυκλικής Οικονομίας, ένα μοντέλο που βασίζεται στο μηχανισμό του ‘KαΦσίμου’ – το project ανακύκλωσης καφέ. Μέσω του μοντέλου αυτού, που θα βρίσκεται μέσα στον χώρο του Κύκλου, θα παρουσιάζεται στο κοινό η διαδικασία μετατροπής των υπολειμμάτων καφέ σε βιοκαύσιμο. Αυτός ο μηχανισμός θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανακύκλωση χαρτιού αλλά και για την μετατροπή άλλων ‘σκουπιδιών’ σε χρήσιμα προϊόντα και υλικά. Η δημόσια πρόσβαση σε αυτόν τον εξοπλισμό από σχολεία και μέλη της κοινότητας θα επιτρέψει την πρακτική ενασχόληση με θέματα όπως η ανακύκλωση, τα απορρίμματα, η χρήση ορυκτών καυσίμων και τα ευρύτερα ζητήματα που καταδεικνύουν την ανάγκη για μια πράσινη οικονομία.